ขอรับยา PrEP ต้องตรวจอะไรก่อนเริ่ม คลินิกจะชวนคุยเรื่องความเสี่ยง ตรวจเอชไอวี และดูว่าสูตรยาที่เลือกเหมาะกับสุขภาพของเราหรือไม่ ระหว่างใช้ก็ต้องตรวจตามนัด แม้รู้สึกปกติดี เพราะผลตรวจบางอย่างดูจากอาการไม่ได้
สรุปสั้น ๆ: อย่าเริ่มยาเองจากยาที่ซื้อออนไลน์หรือยาของคนอื่น หากเพิ่งมีเหตุเสี่ยงภายใน 72 ชั่วโมง ให้บอกเจ้าหน้าที่ทันที เพราะอาจต้องประเมิน PEP สำหรับหลังเกิดเหตุ แทนการเริ่ม PrEP ตามปกติ
ขอรับยา PrEP ต้องตรวจอะไรก่อนเริ่ม
รายการตรวจอาจต่างกันตามชนิด PrEP ประวัติสุขภาพ และบริการของแต่ละแห่ง โดยทั่วไปเจ้าหน้าที่จะพิจารณาเรื่องต่อไปนี้
- ตรวจเอชไอวี เพื่อยืนยันว่ายังไม่มีเชื้อก่อนใช้ยาเพื่อการป้องกัน หากผลเป็นบวกหรือยังไม่ชัด เจ้าหน้าที่จะอธิบายขั้นตอนตรวจยืนยันและการดูแลที่เหมาะสม
- ดูช่วงเวลาของเหตุเสี่ยงล่าสุด เพราะการตรวจเร็วเกินไปอาจยังไม่เห็นการติดเชื้อ เจ้าหน้าที่อาจนัดตรวจซ้ำหรือเลือกการตรวจเพิ่มเติม
- ตรวจการทำงานของไตเมื่อเกี่ยวข้อง โดยเฉพาะ PrEP ชนิดรับประทานบางสูตร ผลตรวจช่วยเลือกยาที่เหมาะและวางแผนติดตาม
- ตรวจไวรัสตับอักเสบบี ยา PrEP บางชนิดออกฤทธิ์ต่อไวรัสตับอักเสบบีด้วย การรู้สถานะก่อนเริ่มหรือหยุดยาจึงช่วยให้วางแผนได้ปลอดภัยขึ้น
- ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ตามประวัติและตำแหน่งที่อาจสัมผัสเชื้อ เพราะ PrEP ป้องกันเอชไอวี แต่ไม่ป้องกันซิฟิลิส หนองใน หรือโรคอื่น
- ตรวจการตั้งครรภ์เมื่อเกี่ยวข้อง พร้อมคุยเรื่องการวางแผนตั้งครรภ์หรือให้นม เพื่อเลือกทางป้องกันที่เหมาะกับแต่ละคน
ควรบอกชื่อยาประจำ อาหารเสริม โรคประจำตัว ประวัติแพ้ยา และวันที่เสี่ยงล่าสุดตามจริง ข้อมูลเหล่านี้ใช้เพื่อช่วยเลือกการดูแล ไม่ใช่เพื่อตัดสินเรา
ทำไมต้องรู้ผลเอชไอวีก่อนเริ่ม PrEP
PrEP ออกแบบมาสำหรับผู้ที่ยังไม่มีเชื้อเอชไอวี หากมีการติดเชื้ออยู่แล้ว จะต้องใช้แผนการดูแลอีกแบบหนึ่ง การใช้ยาไม่ครบสูตรโดยไม่รู้สถานะอาจทำให้การดูแลภายหลังซับซ้อนขึ้น
หากมีไข้ เจ็บคอ ผื่น ต่อมน้ำเหลืองโต หรืออาการคล้ายไข้หวัดหลังเหตุเสี่ยง ควรบอกเจ้าหน้าที่ แม้อาการเหล่านี้เกิดจากสาเหตุอื่นได้ แต่ช่วยให้เจ้าหน้าที่เลือกการตรวจและช่วงเวลาที่เหมาะสม
ระหว่างใช้ PrEP ต้องตรวจอะไรอีก
- ตรวจเอชไอวีตามรอบนัด เพื่อยืนยันว่ายังใช้แนวทางป้องกันต่อได้
- ทบทวนการกินยา การลืมยา ผลข้างเคียง และเหตุเสี่ยงที่เกิดขึ้น
- ติดตามไตหรือสุขภาพด้านอื่นตามชนิดยา อายุ โรคประจำตัว และผลตรวจเดิม
- ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ตามความเสี่ยง แม้ไม่มีอาการ
- ทบทวนว่ายังต้องการ PrEP รูปแบบเดิม หรือควรปรับให้เข้ากับชีวิตช่วงนั้น
รอบนัดไม่จำเป็นต้องเหมือนกันทุกคน ให้ยึดวันที่คลินิกนัดสำหรับสูตรยาของเรา หากมาตามนัดไม่ได้ ควรติดต่อคลินิกเพื่อเลื่อนนัดและวางแผนเรื่องยาที่เหลือ ไม่ควรปล่อยให้ยาขาดเอง
ผลข้างเคียงแบบไหนควรทำอย่างไร
บางคนอาจคลื่นไส้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย หรือถ่ายเหลวในช่วงแรก และมักดีขึ้นได้ หากอาการไม่ดีขึ้น รบกวนชีวิต หรือกังวล ควรติดต่อคลินิก ไม่ต้องทนและไม่ควรหยุดยาเอง
ไปพบแพทย์ทันที หากหายใจลำบาก หน้าหรือปากบวม ผื่นรุนแรง เป็นลม เจ็บหน้าอก ปัสสาวะน้อยลงมาก หรือมีอาการผิดปกติรุนแรงอื่น ๆ
เตรียมตัวไปคลินิกอย่างไร
- จดวันที่และลักษณะของเหตุเสี่ยงล่าสุด
- นำผลตรวจเดิมและรายชื่อยา หรือถ่ายรูปฉลากยาไปด้วย
- บอกประวัติโรคไต ตับอักเสบบี การตั้งครรภ์ หรือการให้นม หากเกี่ยวข้อง
- เตรียมคำถามเรื่องวิธีกิน เมื่อลืมยา รอบนัด ค่าใช้จ่าย และช่องทางติดต่อคลินิก
คำถามที่พบบ่อย
เพิ่งตรวจเอชไอวีมา ต้องตรวจใหม่ไหม
ขึ้นอยู่กับวันที่ตรวจ ชนิดการตรวจ และว่ามีเหตุเสี่ยงหลังจากนั้นหรือไม่ นำผลเดิมไปให้เจ้าหน้าที่ดูได้ แต่อาจยังต้องตรวจใหม่ก่อนเริ่มยา
ไม่มีอาการ ข้ามนัดได้ไหม
ไม่ควรข้ามเอง เพราะเอชไอวี โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และการเปลี่ยนแปลงของไตอาจไม่มีอาการ ติดต่อคลินิกเพื่อเลื่อนนัดหากไปไม่ได้
อยากหยุด PrEP หยุดได้เลยไหม
ควรคุยกับผู้ให้บริการก่อน ระยะเวลาที่ต้องกินต่อหลังเหตุเสี่ยงครั้งสุดท้ายขึ้นกับชนิดยา วิธีใช้ และตำแหน่งที่สัมผัสเชื้อ ผู้ที่มีไวรัสตับอักเสบบียิ่งไม่ควรหยุดยาเอง
รับคำปรึกษา PrEP ในกรุงเทพฯ
เลือกสถานพยาบาลที่มีผู้ให้บริการประเมินก่อนเริ่มยา ตรวจติดตามได้ และมีช่องทางติดต่อเมื่อมีปัญหา Bangkok Safe Clinic ให้บริการด้านเอชไอวีและสุขภาพทางเพศที่อาคารไทมส์ สแควร์ ถนนสุขุมวิท ใกล้ BTS อโศกและ MRT สุขุมวิท ควรตรวจสอบเวลาเปิดบริการและนัดหมายกับคลินิกก่อนเดินทาง
ผู้ที่ต้องการดูทางเลือกอื่นสามารถอ่าน วิธีรับ PrEP ที่ศูนย์บริการสาธารณสุข กทม. และตรวจสอบสิทธิหรือค่าใช้จ่ายกับสถานพยาบาลก่อนรับบริการ
สรุป
การตรวจไม่ได้มีไว้ทำให้เริ่ม PrEP ยุ่งยาก แต่ช่วยเลือกวิธีที่เหมาะและติดตามความปลอดภัยของเรา จำง่าย ๆ ว่า ตรวจเอชไอวีก่อนเริ่ม บอกประวัติให้ครบ และกลับมาตามนัด หากมีเหตุเสี่ยงภายใน 72 ชั่วโมง อาการผิดปกติ หรือลืมยา อย่ารอถึงนัดถัดไป ให้ติดต่อบริการสุขภาพเพื่อขอคำแนะนำ
